Συγκινούμαι. Αυτή τη μέρα. Κάθε χρόνο. Πιο πολύ κι από το Πάσχα που μεταφέρει το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης ή τα Χιστούγεννα με τη γέννηση του Θεανθρώπου. Χρόνια πίσω περνούσα αυτή τη μέρα στη Μήλο. Θυμάμαι ωραίους καφέδες στην Πλάκα και εξίσου ωραία ψησίματα στο Κλήμα. Δεκαετίες πίσω θυμάμαι παιδάκι, που δεν με σταματούσε κανείς και τίποτα, να ανηφορίζω από την Κορφιάτισσα, στη Θαλασσίτρα και μέχρι τη Μέσα Παναγιά στο Κάστρο. Στις άγριες πέτρες με την πιο όμορφη θέα και με τις καπαριές τέτοια εποχή θερισμένες.
Πόσα ονόματα, πόσα σημαίνουν. Κι η Παναγιά της Χώρας, κι η Παναγιά του Αδάμαντα, κι η Παναγιά η Τουρλιανή στο Κληματοβούνι. Όλες με αναμνήσεις, όλες με ελπίδα. Και στην Άνδρο, η Παναγιά η Θαλασσινή με τον τεράστιο συμβολισμό, η Παναγιά της Χώρας και η Παναγιά η Θεοσκέπαστη με την ιστορία που την περικλείει και την περικαλλεί και βέβαια η Μονή Παναχράντου με τον Μηλιό ηγούμενο. Εκτός αυτών, η Άνδρος έχει δεκάδες ξωκλήσια αφιερωμένα στην Παναγία, χτισμένα σε απόκρημνες ακτές ή σε βουνοκορφές, ως σημάδια πίστης και ευγνωμοσύνης για σωτηρία από κινδύνους της θάλασσας.
Περίπατοι με βιώματα, με συμβολισμούς, με σκέψεις, με τη μεγαλοπρέπεια των ναών να στολίζει την πίστη των κατοίκων και να μαγνητίζει τα μάτια των επισκεπτών, σε τούτα τα δυο νησιά, αλλά και σε όλο το Αιγαίο, σε όλη την Ελλάδα.
Ο Δεκαπενταύγουστος, η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές του ελληνικού εκκλησιαστικού έτους. Λέγεται συχνά «Πάσχα του καλοκαιριού». Σε κάθε χωριό, πόλη και νησί, οι καμπάνες ηχούν χαρμόσυνα, οι εκκλησίες γεμίζουν πιστούς και οι πλατείες μετατρέπονται σε τόπους γιορτής. Η Παναγία είναι για τους πιστούς όχι απλώς η Μητέρα του Θεού, αλλά η μητέρα όλων. Είναι το πρόσωπο που ακούει, συμπονά, κατανοεί. Σε κάθε δυσκολία, αρρώστια, ξενιτιά, κακουχία, θαλασσοταραχή, η πρώτη επίκληση είναι «Παναγία μου». Αυτός ο δεσμός δεν βασίζεται μόνο στην εκκλησιαστική διδασκαλία, αλλά και στη βιωμένη εμπειρία αιώνων, όπου η Θεοτόκος θεωρήθηκε σωτήρας και μεσίτρια.
Στα νησιά του Αιγαίου η γιορτή αποκτά ξεχωριστή ένταση. Η απομόνωση, η εξάρτηση από τη θάλασσα, αλλά και η στενή σύνδεση των νησιωτών με την παράδοση κάνουν τον εορτασμό της Παναγίας κορυφαίο γεγονός του χρόνου. Στο Αιγαίο, η θάλασσα δίνει ζωή αλλά και κινδύνους. Οι ναυτικοί συχνά έπλεαν σε άγνωστα και άγρια πελάγη, γι’ αυτό η Παναγία έγινε το στήριγμά τους. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά καΐκια και πλοία φέρουν σχετικά ονόματα και πάντα την εικόνα της δίπλα σε εκείνη του Αγίου Νικολάου.
Η λιτανεία στα λιμάνια, με την εικόνα να ευλογεί τα πλοία, είναι συγκινητική στιγμή που συνδέει τη θρησκευτική πίστη με την καθημερινότητα των νησιωτών. Πέρα από τη θρησκευτική διάσταση, η μέρα αυτή είναι ευκαιρία κοινωνικής συνάθροισης. Στα νησιά, όπου πολλοί νέοι ζουν μακριά, η Παναγιά γίνεται αφορμή να επιστρέψουν για λίγες μέρες και να συναντήσουν οικογένεια και φίλους. Το πανηγύρι, με το κοινό τραπέζι και τον χορό, ενώνει τις γενιές και ανανεώνει την αίσθηση της εστίας. Η Παναγία είναι η Μητέρα που αγκαλιάζει όλους, ναυτικούς και στεριανούς, ντόπιους και ξενιτεμένους.
Ο Δεκαπενταύγουστος στο Αιγαίο δεν είναι απλώς μια μεγάλη θρησκευτική εορτή. Είναι ένα πολύχρωμο μωσαϊκό πίστης, πολιτισμού και κοινωνικής συνοχής. Από τη Θεοσκέπαστη της Άνδρου μέχρι τη Θαλασσίτρα της Μήλου, η Παναγία στέκει φύλακας και οδηγός, ενώ η γιορτή της γίνεται αφορμή να θυμηθούμε ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε και πού θέλουμε να πορευτούμε. Μέσα στην καλοκαιρινή ραστώνη, ο Δεκαπενταύγουστος είναι μια στιγμή ανανέωσης, της πίστης, της μνήμης και της ελπίδας.
Και στο Αιγαίο, με τα λευκά εκκλησάκια και το απέραντο γαλάζιο, η γιορτή αυτή αποκτά μια μαγεία που δύσκολα περιγράφεται, αλλά εύκολα βιώνεται. Και στις τρεις διαστάσεις. Με την καρδιά, με την ψυχή, με το μυαλό.
Γιάννης Βαθυάς