Παθογένειες

Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΘΥΑ

Περιστατικό πρώτο. Συνομιλώντας με συγγενικό πρόσωπο για τις ευχές των ημερών, μου περιγράφει με απόγνωση την κατάσταση στο Κέντρο Υγείας Μήλου.

Περιστατικό δεύτερο. Φιλικό πρόσωπο μου περιγράφει σοβαρό ιατρικό θέμα επιπέδου ΜΕΘ. Η λύση δόθηκε με διακομιδή σε ιδιωτικό νοσοκομείο.

Περιστατικό τρίτο. Νεαρή γυναίκα από την Άνδρο χάνει τη ζωή της σε μοιραία διακομιδή, με τουριστικό σκάφος, στη Σύρο.

Αυτά δεν είναι ειδήσεις. Είναι η καθημερινότητα. Δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι επαναλαμβανόμενα συμπτώματα ενός συστήματος που νοσεί βαριά, αλλά αρνείται πεισματικά να διαγνωστεί. Και όπως κάθε αδιάγνωστη ασθένεια, εξελίσσεται σιωπηλά μέχρι να γίνει μη αναστρέψιμη. Η διάγνωση έχει κόστος  πολιτικό, οικονομικό, ηθικό. Και αυτό το κόστος κανείς δεν θέλει να το αναλάβει.

Κάθε σπίτι, κάθε κοινωνία ξέρει πολύ καλά τον πόνο. Τον πόνο του ασθενή που περιμένει, του φροντιστή που αντέχει, του συγγενή που αγωνιά μπροστά σε μια κλειστή πόρτα ή σε ένα τηλέφωνο που δεν απαντά. Και κάθε σπίτι, κάποια στιγμή, έχει σταθεί μπροστά σε μια απώλεια. Άλλοτε αργή, άλλοτε αιφνίδια, άλλοτε «αναμενόμενη», λέξη βολική, σχεδόν κυνική, που χρησιμοποιείται για να ναρκώνει τη συνείδηση. Τι βαραίνει περισσότερο; Η χρόνια νόσηση ή η απώλεια; Ίσως τελικά το βαρύτερο να είναι η αίσθηση ότι όλα αυτά δεν ήταν αναπόφευκτα.

Γιατί δεν μιλάμε για φυσικές καταστροφές. Μιλάμε για θεσμική εγκατάλειψη. Για ένα κράτος που έχει μετατρέψει την Υγεία από θεμελιώδες δικαίωμα σε γεωγραφικό προνόμιο. Αν θα είσαι κοντά σε μεγάλο αστικό κέντρο. Αν θα έχεις οικονομική δυνατότητα. Αν θα αντέξει το σώμα σου μέχρι να βρεθεί λύση. Και αν ζεις σε νησί, τότε οι πιθανότητες παίζουν ήδη εναντίον σου.

Η νησιωτικότητα παρουσιάζεται συχνά ως τουριστικό πλεονέκτημα. Ως εικόνα, ως καλοκαιρινή αφήγηση. Στην πραγματικότητα όμως είναι ένας μόνιμος πολλαπλασιαστής ανισοτήτων. Στα νησιά, ο χρόνος δεν μετριέται μόνο σε λεπτά, αλλά σε μποφόρ. Σε δρομολόγια. Σε καιρικά παράθυρα. Σε ελικόπτερα που μπορεί να μη σηκωθούν και σε πλοία που μπορεί να μην φύγουν. Εκεί όπου μια «απλή» επιπλοκή μετατρέπεται σε αγώνα δρόμου και μια σοβαρή κατάσταση σε ρουλέτα.

Αλλαγές επί αλλαγών. Εκσυγχρονισμοί επί εκσυγχρονισμών. Μεταρρυθμίσεις επί μεταρρυθμίσεων. Όλες με ωραία ονόματα, εντυπωσιακά, γεμάτα υποσχέσεις. Το αποτέλεσμα όμως παραμένει πεισματικά το ίδιο. Μηδέν. Ή μάλλον όχι μηδέν. Κάτι χειρότερο, ένα σύστημα που αποδιαρθρώνεται, που επιβιώνει χάρη σε δωρεές, χορηγίες και φιλανθρωπία, που στηρίζεται στον επαγγελματικό ηρωισμό των εργαζομένων του για να μην καταρρεύσει πλήρως.

Οι γιατροί σπουδάζουν στα πανεπιστήμιά μας για να στελεχώνουν νοσοκομεία σε όλο τον κόσμο. Όχι από περιέργεια ή φιλοδοξία, αλλά από ανάγκη. Γιατί εδώ τους περιμένουν εξαντλητικά ωράρια, ελλείψεις, ανασφάλεια, θεσμική απαξίωση. Τους ζητάμε να κάνουν ιατρική ακριβείας με υποδομές περασμένων δεκαετιών. Να πάρουν αποφάσεις ζωής και θανάτου χωρίς επαρκές προσωπικό. Να καλύψουν κενά που δεν είναι ανθρώπινο να καλυφθούν.

Και μετά απορούμε γιατί φεύγουν. Ή γιατί δεν επιλέγουν τα νησιά. Σαν να είναι θέμα φιλοτιμίας και όχι συνθηκών. Σαν να μπορείς να ζητήσεις από έναν νέο γιατρό να εγκατασταθεί σε έναν τόπο χωρίς επαρκή στήριξη, χωρίς σταθερό πλαίσιο, χωρίς επαγγελματική προοπτική, με την ευθύνη χιλιάδων μόνιμων κατοίκων και επισκεπτών στους ώμους του. Με μισθό που δεν ανταποκρίνεται ούτε στο βάρος ούτε στο ρίσκο. Με μια εφημερία που συχνά σημαίνει «είσαι μόνος».

Στην Αττική των εκατομμυρίων κατοίκων, το πρόβλημα είναι τεράστιο. Ράντζα, ατελείωτες αναμονές, εξουθένωση. Στην περιφέρεια, και ακόμα χειρότερα στα νησιά, η κατάσταση είναι υπαρξιακή. Η Υγεία στα νησια δεν είναι σύστημα, είναι αυτοσχεδιασμός. Ένα τηλεφώνημα για διακομιδή που περιμένει έγκριση. Ένα ελικόπτερο που καθυστερεί. Ένα τουριστικό σκάφος που μετατρέπεται σε ασθενοφόρο.

Και όταν συμβεί το μοιραίο, ξεκινά το γνώριμο τελετουργικό. Δηλώσεις λύπης. Διερεύνηση των συνθηκών. Υποσχέσεις για ενίσχυση. Και μετά σιωπή. Μέχρι το επόμενο περιστατικό. Μέχρι τον επόμενο θάνατο που θα βαφτιστεί «τραγική εξαίρεση», ενώ στην πραγματικότητα είναι ο προβλέψιμος κανόνας ενός συστήματος που όλοι γνωρίζουν και όλοι αποφεύγουν να αλλάξουν.

Η μεγαλύτερη παθογένεια δεν είναι η έλλειψη πόρων. Είναι η έλλειψη πολιτικής βούλησης. Η αποδοχή του ελάχιστου ως επαρκούς. Η κανονικοποίηση του δεν γίνεται αλλιώς. Κι όμως, γίνεται αλλιώς. Απλώς δεν επιλέγεται. Γιατί η ισότιμη πρόσβαση στην Υγεία, ειδικά στη νησιωτική Ελλάδα, απαιτεί σχεδιασμό, επένδυση και ρήξη με τη λογική της διαχείρισης της μιζέριας.

Η Υγεία δεν αντέχει άλλο να είναι πεδίο πειραματισμών. Δεν αντέχει άλλο να στηρίζεται στον ηρωισμό αντί στη δομή. Δεν αντέχει άλλο να μετρά απώλειες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Και κάποια στιγμή, ο λογαριασμός έρχεται. Όχι συλλογικά και αφηρημένα, αλλά προσωπικά. Στο κάθε σπίτι. Στην κάθε οικογένεια. Στην κάθε κοινωνία. Εκεί όπου καταλαβαίνεις ότι οι παθογένειες δεν είναι θεωρητική ανάλυση. Είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Και τότε, είναι πάντα αργά…

Γ.Β.