Η γυναίκα δεν είναι επινόηση επετειακών λόγων. Δεν γεννήθηκε μέσα σε αφίσες της 8ης Μαρτίου ούτε μέσα σε συνθήματα. Είναι η μάνα που κράτησε το σπίτι όταν όλα έμοιαζαν δύσκολα, η αδερφή που γίνεται σύμμαχος πριν καν ειπωθεί το πρόβλημα, η θυγατέρα που μεγαλώνει κουβαλώντας μαζί όνειρα και ευθύνες, η σύζυγος που στηρίζει με τρόπους μικρούς και μεγάλους.
Είναι όμως και κάτι ακόμη. Είναι τα πρόσωπα που ερωτευόμαστε. Εκείνα που δίνουν στην καθημερινότητα μια μικρή υπόσχεση φωτός. Γιατί ο κόσμος, όσο κι αν προχωρά με αριθμούς και τεχνολογία, εξακολουθεί να κινείται χάρη σε απλές ανθρώπινες σχέσεις.
Και είναι, βέβαια, η νησιώτισσα. Εκείνη η ιδιαίτερη μορφή Ελληνίδας που ο άνεμος της έμαθε πείσμα και η θάλασσα υπομονή. Που έμαθε να περιμένει πλοία, ανθρώπους, εποχές. Που κράτησε ζωντανά νησιά που αλλιώς θα είχαν γίνει απλώς σημάδια στον χάρτη. Που μεγάλωσε παιδιά στις πιο δύσκολες συνθήκες, συχνά κοιτάζοντας το πέλαγος σαν να συνομιλεί με όσους λείπουν.
Η Ελληνίδα δεν ήταν ποτέ διακοσμητική λεπτομέρεια της ιστορίας αυτού του τόπου. Ήταν η αθόρυβη μηχανή του. Αν θέλει κανείς ιστορικές αποδείξεις, δεν χρειάζεται να ψάξει πολύ. Από τις γυναίκες της Πίνδου που κουβαλούσαν πολεμοφόδια στα βουνά το 1940 μέχρι τη Μπουμπουλίνα της Επανάστασης, από τις αγρότισσες που κράτησαν όρθια την ελληνική ύπαιθρο μέχρι τις νησιώτισσες που μεγάλωσαν γενιές ναυτικών κοιτάζοντας τον ορίζοντα, η ιστορία αυτού του τόπου γράφτηκε συχνά με ανδρικά ονόματα. Άντεξε όμως χάρη σε γυναικείες πλάτες.
Κι όμως, μια φορά τον χρόνο της προσφέρουμε λουλούδια. Τα λουλούδια είναι μια όμορφη χειρονομία. Είναι όμως και μια μικρή ομολογία. Γιατί οι κοινωνίες συνήθως καθιερώνουν διεθνείς ημέρες για όσα δεν έχουν ακόμη καταφέρει να λύσουν. Δεν υπάρχει Διεθνής Ημέρα της Βαρύτητας. Τα αυτονόητα δεν χρειάζονται υπενθύμιση. Η ισότητα, φαίνεται, ακόμη χρειάζεται.
Η Σιμόν ντε Μποβουάρ το είχε διατυπώσει με μια φράση που παραμένει ανησυχητικά επίκαιρη. Αρκεί μια πολιτική, οικονομική ή θρησκευτική κρίση για να τεθούν ξανά υπό αμφισβήτηση τα δικαιώματα των γυναικών. Η ιστορία το επιβεβαιώνει συχνά. Οι κατακτήσεις των γυναικών μοιάζουν με εδάφη που πρέπει να υπερασπίζονται διαρκώς.
Ζούμε σε μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις. Στην κορυφή των σημαντικότερων θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται σήμερα γυναίκες. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ηγείται της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Ρομπέρτα Μετσόλα προεδρεύει του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Κριστίν Λαγκάρντ βρίσκεται στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τρεις από τους ισχυρότερους θεσμούς διοικούνται από γυναίκες. Είναι μια εικόνα προόδου που πριν από μερικές δεκαετίες θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη.
Κι όμως, την ίδια στιγμή, κάπου αλλού στον κόσμο υπάρχει νομοθεσία που επιτρέπει στον σύζυγο να ασκεί βία εναντίον της συζύγου του, με έναν σχεδόν σαρκαστικό περιορισμό, να μην της σπάσει τα κόκαλα. Η πρόοδος, προφανώς, δεν προχωρά παντού με τον ίδιο ρυθμό.
Σε έναν πλανήτη όπου στέλνουμε διαστημόπλοια στον Άρη, υπάρχουν ακόμη γυναίκες που δεν μπορούν να περπατήσουν με ασφάλεια μέχρι τη γωνία του δρόμου. Σε έναν κόσμο γεμάτο επιστημονικά επιτεύγματα, υπάρχουν ακόμη κοινωνίες που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν το στοιχειώδες, ότι η αξιοπρέπεια δεν έχει φύλο.
Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο πραγματικότητες υπάρχουν τα λουλούδια. Τα λουλούδια της 8ης Μαρτίου είναι όμορφα, αλλά έχουν και κάτι το αμήχανο. Μοιάζουν λίγο με μια σιωπηλή συγγνώμη. Σαν ένα μικρό τελετουργικό που μας επιτρέπει να αισθανθούμε ότι θυμηθήκαμε. Η αλήθεια είναι πιο απαιτητική.
Γιατί η ισότητα δεν είναι ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι καθημερινή πράξη. Είναι η αμοιβή στην εργασία, η ασφάλεια στον δρόμο, ο σεβασμός μέσα στο σπίτι, η δυνατότητα να ονειρεύεται κανείς χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύει διαρκώς ότι το αξίζει.
Και αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με το πόσες γυναίκες φτάνουν στην κορυφή. Μετριέται κυρίως με το πόσες δεν μένουν πίσω. Μετριέται στη γυναίκα που δουλεύει δύο δουλειές για να κρατήσει όρθια μια οικογένεια. Στη μητέρα που μεγαλώνει παιδιά σε έναν μικρό τόπο με μεγάλες δυσκολίες. Στη νησιώτισσα που κρατά το φως αναμμένο σε σπίτια που βλέπουν τη θάλασσα και περιμένουν ανθρώπους να επιστρέψουν.
Η πραγματική πρόοδος θα έρθει όταν αυτές οι γυναίκες δεν θα χρειάζονται ηρωισμό για να ζήσουν μια απλή ζωή. Μέχρι τότε, τα λουλούδια θα επιστρέφουν κάθε χρόνο.
Και αυτό είναι το πιο ειλικρινές μήνυμα της σημερινής ημέρας. Όσο υπάρχουν διεθνείς ημέρες για την ισότητα, σημαίνει ότι οι κοινωνίες μας εξακολουθούν να έχουν ανοιχτούς λογαριασμούς με την ίδια τους την ωριμότητα. Οι ώριμες κοινωνίες δεν χρειάζονται επετειακές υπενθυμίσεις για τα αυτονόητα. Τα θεωρούν δεδομένα.
Μέχρι να φτάσουμε εκεί, θα συνεχίσουμε να προσφέρουμε λουλούδια. Και κάθε φορά που θα το κάνουμε, θα θυμόμαστε ότι η ανθρωπότητα έχει κάνει τεράστια βήματα. Αλλά έχει ακόμη δρόμο. Ακόμη και για τα αυτονόητα. Ίσως τελικά κυρίως γι’ αυτά.
Γ.Β.
