“Η μνήμη όπου και να την αγγίξεις πονεί”. Θα γράψει ο Γιώργος Σεφέρης. Κάθε χρόνο η ανδριακή πολιτεία τιμά τους νεκρούς του ναυαγίου του “Χρυσή Αυγή”. Έτσι και φέτος στο λιμάνι του Γαυρίου αλλά και στην Ραφήνα ψάλλεται επιμνημόσυνος δέηση. Λίγα λεπτά μνήμης που διαρκούν μια ζωή και δεν θα σβήσουν ποτέ.
Την φετινή επιμνημόσυνο δέηση περιγράφει με τον μοναδικό τρόπο του ο Γιάννης Βαθυάς. Οι φωτογραφίες είναι του ζωγράφου Μιχάλη Τζανουλίνου και του andros24.gr
Υπάρχουν τόποι που δεν είναι απλώς γεωγραφικά σημεία στον χάρτη. Είναι ζωντανές μνήμες, είναι θαλάσσια κοιμητήρια, είναι σιωπηλές αφηγήσεις που επιμένουν να ακούγονται ακόμη και μέσα στον άνεμο. Ένας τέτοιος τόπος είναι το Κάβο Ντόρο. Εκεί όπου η θάλασσα σκληραίνει και ο άνεμος μετατρέπεται σε δύναμη ανεξέλεγκτη, τελέστηκε η επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα του ναυαγίου της «Χρυσής Αυγής», ενός τραγικού συμβάντος που χαράχτηκε βαθιά στη συλλογική μνήμη της ναυτικής κοινότητας.
Σαράντα και πλέον χρόνια μετά την τραγωδία της 23ης Φεβρουαρίου 1983, όταν το επιβατηγό οχηματαγωγό πλοίο «Χρυσή Αυγή» βυθίστηκε κοντά στο ακρωτήρι Μαντήλι της Εύβοιας, παρασύροντας στον βυθό 28 ανθρώπους, η μνήμη παραμένει ζωντανή. Εκείνο το απόγευμα το πλοίο είχε αποπλεύσει από τη Ραφήνα μεταφέροντας εννέα βυτιοφόρα με καύσιμα, τέσσερα φορτηγά, 21 επιβάτες και 21 μέλη πληρώματος, παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και τους ανέμους που έφταναν τα 8 έως 9 μποφόρ.
Καθώς το πλοίο πλησίαζε την περιοχή του Κάβο Ντόρο, άρχισε να πλαγιοκοπεί βίαια. Στο γκαράζ τα βυτιοφόρα οχήματα ανετράπησαν, τα καύσιμα χύθηκαν και λίγα λεπτά αργότερα σημειώθηκε ισχυρή έκρηξη που τύλιξε το πλοίο στις φλόγες. Για αρκετή ώρα παρέμεινε αναποδογυρισμένο πριν τελικά βυθιστεί στα παγωμένα νερά του Αιγαίου. Από τους 42 επιβαίνοντες διασώθηκαν μόλις 14.
Η σημερινή επιμνημόσυνη δέηση στο Γαύριο τελέστηκε από ιερείς του νησιού και τον Μητροπολίτη Δωρόθεο Β΄, ο οποίος κατέφθασε και αμέσως μετά αναχώρησε με το πλοίο της γραμμής, παρουσία του Δημάρχου, του Λιμενάρχη, αντιδημάρχων, δημοτικών συμβούλων και της προέδρου του τοπικού συμβουλίου, αποδίδοντας τον ελάχιστο φόρο τιμής σε εκείνους που χάθηκαν στη μάχη με τα στοιχεία της φύσης. Η δέηση τελέστηκε στο μνημείο που έχει ανεγερθεί με πρωτοβουλία και προσωπική φροντίδα του Στέφανου Μπουρατζή, ένα μνημείο που δεν αποτελεί απλώς μια κατασκευή, αλλά έναν τόπο συνάντησης μνήμης, πένθους και ιστορικής συνείδησης.
Η στιγμή που καθήλωσε όσους παρευρέθηκαν ήταν η συγκλονιστική μαρτυρία του επιζώντα Σίμου Λάβδα, τότε δεύτερου μηχανικού του πλοίου. Με φωνή που πάλευε ανάμεσα στη μνήμη και στο βίωμα, περιέγραψε τις τελευταίες δραματικές στιγμές πριν από την καταστροφή. Το κλινόμετρο, όπως ανέφερε, έδειχνε πως το πλοίο είχε πάρει κλίση 45 μοιρών προς τα δεξιά. Ήταν η στιγμή που η ισορροπία χάθηκε, όχι μόνο για το σκάφος, αλλά και για τις ζωές όσων βρίσκονταν επάνω του. Οι απόκοσμοι θόρυβοι που ακούγονταν μέσα στο σιδερένιο σώμα του πλοίου προμήνυαν το αναπόφευκτο. Ήταν ο ήχος μιας τραγωδίας που πλησίαζε.
Στο ίδιο κλίμα έντονης συναισθηματικής φόρτισης, ο επίσης επιζών επιβάτης Λινάρδος Πέτσας αναφέρθηκε στη μάχη που έδωσαν με τα παγωμένα νερά και τον υψηλό κυματισμό. Δεν ήταν απλώς μια προσπάθεια επιβίωσης, αλλά ένας αγώνας ενάντια στον ίδιο τον φόβο. Τα κύματα υψώνονταν σαν τοίχοι και η θάλασσα μετατρεπόταν σε πεδίο δοκιμασίας, όπου κάθε ανάσα αποτελούσε νίκη απέναντι στο σκοτάδι. Κάρυστος, πουθενά, Άνδρος, πουθενά, φως κανένα μέχρι που φάνηκε το ρωσικό ωκεανογραφικό. Μια συγκλονιστική μαρτυρία, με το βλέμμα στη θάλασσα.
Η επιμνημόσυνη δέηση ήταν μια υπενθύμιση του τι σημαίνει ναυτοσύνη και τι τίμημα μπορεί να έχει. Η Άνδρος, ευνοημένη από τη μακραίωνη ναυτική παράδοση των ανθρώπων της, έχει ευεργετηθεί από τη σχέση της με τη θάλασσα. Η ναυτιλία υπήρξε πηγή ανάπτυξης, προόδου και υπερηφάνειας. Όμως η ίδια αυτή θάλασσα που χάρισε ευημερία, απαίτησε συχνά τον πιο βαρύ φόρο, ανθρώπινες ζωές.
Κάθε ναυάγιο δεν είναι απλώς ένα περιστατικό καταγεγραμμένο στα χρονικά της ναυσιπλοΐας. Είναι οικογένειες που δεν ξαναείδαν τους δικούς τους ανθρώπους, είναι ιστορίες που έμειναν ανολοκλήρωτες, είναι βλέμματα που χάθηκαν στον ορίζοντα περιμένοντας μια επιστροφή που δεν ήρθε ποτέ. Το ναυάγιο της «Χρυσής Αυγής» αποτελεί μία από αυτές τις πληγές που δεν έκλεισαν ποτέ πραγματικά, γιατί η μνήμη δεν σβήνει, ούτε καταλαγιάζει με τον χρόνο.
Το μνημείο στέκει αγέρωχο απέναντι στους ανέμους, όπως ακριβώς στέκουν και οι μνήμες όσων χάθηκαν. Είναι ένας σιωπηλός φρουρός της ιστορίας, που υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε θαλάσσια διαδρομή κρύβεται και ένας κίνδυνος. Και πίσω από κάθε ναυτικό κατόρθωμα, μια πιθανή θυσία.
Η επιμνημόσυνη δέηση δεν ήταν μόνο μια πράξη τιμής προς το παρελθόν, αλλά και μια υπόσχεση προς το μέλλον, ότι κανένα όνομα δεν θα ξεχαστεί, καμία ιστορία δεν θα χαθεί στη λήθη. Γιατί όσο η θάλασσα θα συνεχίζει να αφηγείται τις ιστορίες της μέσα από τον άνεμο και τα κύματα, τόσο οι άνθρωποι θα επιστρέφουν σε αυτόν τον τόπο για να θυμούνται. Και να τιμούν. Γιατί η μνήμη είναι ένα πλοίο που δεν βυθίζεται ποτέ.
Γ.Β.
