Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΘΥΑ
Τούτα τα δροσερά βράδια του Σεπτεμβρίου έχω την ευκαιρία να εισχωρήσω λίγο ακόμη στην ιστορία της Άνδρου. Λέω λίγο, διότι η ιστορία τούτου του νησιού είναι πολύπτυχη, ανεξάντλητη, πολυδαίδαλη, γεμάτη πρόσωπα, γεγονότα, θρύλους και μικρές ιστορίες που κρύβονται πίσω από τις μεγάλες. Όσο νομίζεις πως την πλησιάζεις, τόσο καταλαβαίνεις πως έχεις ακόμη δρόμο.
Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι η πλούσια βιβλιογραφία που κυκλοφορεί ευρέως, αλλά και εκείνη η πιο σπάνια, που βρίσκεται καλά φυλαγμένη, αλλά ευτυχώς προσβάσιμη στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη. Υπάρχει όμως και μια άλλη, πιο σύγχρονη εκδοχή της ιστορίας της Άνδρου. Η ιστορία που περνά από τον φακό ενός ανθρώπου που καταγράφει την Άνδρο όπως είναι σήμερα.
Είναι ο Βαγγέλης Λουκίσας. Ο Vang Louk.Έναν άνθρωπο που θα συναντήσεις παντού στην Άνδρο. Στις προβολές του Δημοτικού Θεάτρου, στο Σινέ Αυλή, σε μια εκδήλωση, σε ένα πανηγύρι, σε μια παρουσίαση, σε μια γιορτή, σε κάθε γωνιά που κάτι συμβαίνει. Και αν δεν τον δεις εκεί, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να τον πετύχεις στον δρόμο, πάνω στο ποδήλατό του.
Χαμογελαστός, με μια ξεχωριστή αίσθηση του χιούμορ και εκείνο το βλέμμα του ανθρώπου που παρατηρεί περισσότερα απ’ όσα σχολιάζει. Έχει άποψη για όσα συμβαίνουν στο νησί, όπως άλλωστε έχει κάθε άνθρωπος που το αγαπά πραγματικά, προτιμά όμως να κρατά τις αποστάσεις του. Δεν είναι από εκείνους που θέλουν να βρίσκονται στο κέντρο της εικόνας.
Προτιμά να την φωτογραφίζει και να την κινηματογραφεί.
Και αυτό κάνει με μεγάλη επιτυχία εδώ και χρόνια, δημιουργώντας έναν ανεκτίμητο πλούτο οπτικοακουστικού υλικού. Μέσα από τον «Περίγυρο της Κινηματογραφικής Λέσχης», αλλά και με τη βοήθεια των σύγχρονων τεχνολογιών, ακόμη και των αεροοχημάτων, καταγράφει την Άνδρο από κάθε πιθανή γωνία. Από ψηλά και από κοντά. Τους δρόμους και τους ανθρώπους. Τα τοπία και τις εκδηλώσεις. Τη μεγάλη στιγμή, αλλά και εκείνη τη μικρή, που περνά σχεδόν απαρατήρητη.
Τούτη είναι η ουσία της δουλειάς του. Ο Vang Louk είναι ένας σύγχρονος λαογράφος. Δεν κρατάει το σημειωματάριο του λαογράφου. Κρατάει κάμερα. Δεν συλλέγει μόνο αντικείμενα και διηγήσεις. Συλλέγει εικόνες. Δεν καταγράφει μόνο το παρελθόν. Καταγράφει το παρόν, γνωρίζοντας ότι το παρόν είναι το αυριανό παρελθόν.
Κάποιο κρύο βράδυ του περασμένου χειμώνα, στην Ευαγγελίστρια, στη Βόρεια Άνδρο, ο παπα-Παναγιώτης Μανιδάκης είχε πει κάτι σωστό. Οι φωτογραφίες και τα βίντεο, είπε, δεν είναι για να βλέπουμε τους εαυτούς μας, αλλά για να αφήνουμε την εποχή μας στους επόμενους.
Νομίζω πως αυτή η φράση περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο αυτό που κάνει ο Vang Louk.
Αφήνει την εποχή μας στους επόμενους.
Και δεν χρειάζεται να περάσουν πολλά χρόνια για να καταλάβουμε την αξία αυτής της προσπάθειας. Αρκεί να δει κανείς την έκθεση «Ανδρίων έργα και ημέρες» της Καιρείου Βιβλιοθήκης, για να αντιληφθεί πόσο πολύτιμο γίνεται κάποτε αυτό που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο. Ένα πρόσωπο, ένα πανηγύρι, ένα σπίτι, ένας δρόμος, μια συνήθεια, ένας τρόπος ζωής που σήμερα είναι μπροστά στα μάτια μας και αύριο μπορεί να έχει αλλάξει για πάντα.
Έχω τη χαρά να με τιμά με την παρέα του και να πίνουμε έναν καφέ όποτε δίνεται η ευκαιρία. Με έχει φιλοξενήσει στο σπίτι του, στο μαργιουλάκι της Χαρίκλειας, και έχω μαζί του μερικές από εκείνες τις μικρές προσωπικές στιγμές που λένε περισσότερα για έναν άνθρωπο από ένα ολόκληρο βιογραφικό. Μια από αυτές συνέβη στον δρόμο. Περπατούσα κάπως αφηρημένος και εκείνος πάνω στο ποδήλατο. Πέρασε δίπλα μου χαμογελαστός και μου είπε χαμογελαστός: «Καλώς τον ξένο». Με ισορρόπησε.
Κλασική φιγούρα της Άνδρου ο Βαγγέλης. Με το ποδήλατο ή πεζός, πάντα χαμογελαστός, πάντα καλοπροαίρετος, να διασχίζει το νησί και να συλλέγει, χωρίς να το διατυμπανίζει, τις εικόνες της εποχής μας.
Έτσι φτιάχνονται οι ιστορίες. Από στόμα σε στόμα, από παρέα σε παρέα, από γενιά σε γενιά. Κάθε φορά κάτι προστίθεται, κάτι αλλάζει, κάτι μένει.Κάποτε, κάποιος θα ψάξει να βρει πώς ήταν η Άνδρος στις μέρες μας. Και τότε δεν θα έχει μόνο τα βιβλία, και τα αρχεία. Θα έχει και τον Vang Louk.
Θα έχει την Άνδρο που περπάτησε, ποδηλάτησε, γιόρτασε, τραγούδησε, συγκεντρώθηκε, άλλαξε και συνέχισε να ζει μπροστά στον φακό του.
Η Άνδρος, ο κάθε τόπος, είναι όσα γράφονται.
Είναι και όσα φωτογραφίζονται. Είναι και όσα κινηματογραφούνται.