Η ανασκαφή του Πανεπιστημίου Αθηνών στην Παλαιόπολη, την αρχαία πρωτεύουσα της Άνδρου, διεξάγεται εδώ και σαράντα σχεδόν χρόνια σε απαλλοτριωμένους χώρους και έχει αποκαλύψει το κέντρο της αρχαίας πόλης, με την αγορά της και έναν βυζαντινό ναό. Το έργο αυτό, έχει θέσει τις βάσεις για τη γνώση και την ανάδειξη της αρχαίας πόλης και για τη δημιουργία ενός επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, ο οποίος θα έχει πολλαπλά οφέλη για την τοπική κοινότητα της Παλαιόπολης και ολόκληρο το νησί της Άνδρου.
Τις τελευταίες ημέρες γίναμε μάρτυρες της δεύτερης, μέσα σε διάστημα δέκα μηνών, καταστροφικής πυρκαγιάς, η οποία σάρωσε την κάτω Παλαιόπολη και έφτασε μέχρι τον Κόλυμπο και τον Χαλκολιμνιώνα. Η περιβαλλοντική καταστροφή είναι τεράστια. Ο περιβάλλων χώρος πολλών σπιτιών καταστράφηκε. Οι φλόγες εισήλθαν και στον αρχαιολογικό χώρο και, παρόλο που είχαμε φροντίσει να είναι επιμελώς καθαρισμένος, προξένησαν φθορές στα αρχαία μνημεία.
Την ώρα της φωτιάς θα μπορούσε να βρίσκεται στον χώρο η ανασκαφική μας ομάδα, που αποτελείται από συνεργάτες και φοιτητές από όλη την Ελλάδα και ντόπιους τεχνίτες. Δεν θέλουμε να σκεφτούμε τί θα γινόταν αν συνέβαινε αυτό, με τη σφοδρότητα του ανέμου, καθώς δεν υπάρχει δρόμος πρόσβασης – άρα και διαφυγής. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, μετά τη φωτιά του 2025, αποφασίσαμε να μη συνεχίσουμε εφέτος την ανασκαφή μας, για να μη θέσουμε σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Θα γίνουν μόνο οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης, που θα θεραπεύσουν τα αποτελέσματα της πυρκαγιάς.
Η ύπαρξη δρόμου πρόσβασης στον χώρο, θα διευκόλυνε κατά πολύ το έργο μας, αλλά και την προστασία ανθρώπων, μνημείων και περιβάλλοντος σε περιπτώσεις πυρκαγιάς. Κάθε χρόνο δαπανούμε πολύτιμο χρόνο και δυνάμεις για να μεταφέρουμε υλικά και ευρήματα μέσω μονοπατιών, ενώ παρεμποδίζεται η συντήρηση των μνημείων, λόγω αδυναμίας μεταφοράς των απαραίτητων υποδομών. Αν υπήρχε αυτή η πρόσβαση, οι πρόσφατες φωτιές θα μπορούσαν να έχουν ελεγχθεί σε μεγάλη έκταση και εμείς να διαθέτουμε διέξοδο ασφαλείας. Η διάνοιξή του, για την οποία προσπαθούμε εδώ και πλέον των είκοσι ετών, συναντά συνεχώς εμπόδια.
Το 2006, ενώ είχαμε λάβει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, η κατασκευή του δρόμου πρόσβασης στον χώρο της ανασκαφής δεν υλοποιήθηκε λόγω δικαστικής προσφυγής οικολογικού συλλόγου. Η τότε προσφυγή «για την προστασία του περιβάλλοντος και των αρχαιοτήτων» δεν συνέβαλε σε αυτή την κατεύθυνση. Εάν είχε γίνει τότε ο δρόμος θα είχαν περιοριστεί κατά πολύ οι σημερινές καταστροφικές συνέπειες, θα είχε ολοκληρωθεί το έργο της ανάδειξης των αρχαιοτήτων και ο χώρος θα ήταν επισκέψιμος. Ακολούθησαν νέες προσπάθειες, με πολλές καθυστερήσεις και παλινωδίες από την πλευρά των αρμόδιων υπηρεσιών. Μόλις τον περασμένο Μάιο, με την υποστήριξη και του Δήμου Ανδρίων, εγκρίθηκε η τελική μελέτη, η οποία προσδοκούμε να εφαρμοστεί άμεσα.
Εκφράζουμε τη βαθιά μας λύπη και απογοήτευση για τη νέα μεγάλη καταστροφή που έπληξε την Παλαιόπολη. Αν είχαμε ακολουθήσει το ετήσιο πρόγραμμά μας, μπορεί να βρισκόμασταν εκείνη την ώρα στον χώρο των ερευνών μας, με απρόβλεπτες συνέπειες. Καλούμε όλους όσοι ενέχονται στην διάνοιξη του εγκεκριμένου «εργοταξιακού διαδρόμου πρόσβασης», να επιταχύνουν τις ενέργειές τους για την υλοποίησή του.
Για την ομάδα της Ανασκαφής Παλαιόπολης
Λυδία Παλαιοκρασσά-Κόπιτσα
Γιώργος Πάλλης