Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΘΥΑ
Ο καλός συνάδελφος Διονύσης Βραϊμάκης, με το πάντα καλογραμμένο κείμενό του στο Hard Dog, υπό τον τίτλο «Σεντόνια» και μονόστηλα, θέτει έναν ενδιαφέροντα προβληματισμό.
Πόσο πρέπει να γράφουμε; Πότε ένα κείμενο ολοκληρώνει τον κύκλο του και πότε η έκτασή του κουράζει, αντί να υπηρετεί την ενημέρωση;
Θα συμφωνήσω μαζί του ότι πολλά μονόστηλα του παλιού Τύπου έγιναν πρώτα θέματα και άφησαν εποχή. Άλλωστε, η δημοσιογραφία δεν μετριέται με τον χάρακα. Άλλο η είδηση, άλλο το χρονογράφημα, άλλο η άποψη και άλλο το αφηγηματικό κείμενο. Το καθένα έχει τις δικές του απαιτήσεις, τον δικό του ρυθμό και, κυρίως, τη δική του αναγκαία έκταση.
“Ουκ εν τω πολλώ το ευ”, έλεγαν οι αρχαίοι. Και το “παν μέτρον άριστον” παραμένει μια διαχρονική υπόμνηση, ιδιαίτερα χρήσιμη στη σημερινή εποχή της υπερπληροφόρησης. Η επαγγελματική αντίληψη θέλει, συχνά, τα δημοσιογραφικά κείμενα να κινούνται γύρω στις 400 λέξεις, ώστε να διαβάζονται ευκολότερα και να μη χάνουν τον αναγνώστη στη διαδρομή. Δεν έχω αντίρρηση ως προς τη χρησιμότητα αυτής της προσέγγισης. Η προσωπική μου άποψη, ωστόσο, είναι ότι η έκταση δεν αποτελεί από μόνη της κριτήριο ποιότητας. Αυτό που μετράει είναι το περιεχόμενο, η τεκμηρίωση, η γλώσσα και η ικανότητα του συντάκτη να κρατά ζωντανό το ενδιαφέρον.
Σήμερα, που το δάχτυλο κυλά σχεδόν αδιάκοπα στην οθόνη, η πραγματική πρόκληση δεν είναι να γράψεις ένα κείμενο που θα διαβαστεί. Είναι να δημιουργήσεις αναγνώστες. Ανθρώπους που θα σταθούν, θα διαβάσουν, θα προβληματιστούν και, ενδεχομένως, θα επιστρέψουν. Δυστυχώς, λιγοστεύουν όσοι διαβάζουν βιβλία και εφημερίδες. Έτσι είναι η εποχή μας, περισσότερη εικόνα, λιγότερο κείμενο. Δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε, μπορούμε όμως να αντισταθούμε στην ευκολία της επιφανειακής ανάγνωσης.
Υπάρχει, όμως, μια ακόμη δυσκολότερη υπόθεση από το να γράψεις ένα καλό κείμενο. Είναι να του βρεις έναν καλό τίτλο.
Εδώ αρχίζει μια άλλη, ξεχωριστή τέχνη της δημοσιογραφίας. Ο τίτλος πρέπει να χωρέσει σε λίγες λέξεις την ουσία, να αποδώσει το μήνυμα, να κεντρίσει το ενδιαφέρον, χωρίς να παραπλανήσει. Να είναι εύστοχος, ευρηματικός, γλωσσικά σωστός και, όταν το επιτρέπει το θέμα, να διαθέτει εκείνη τη μικρή σπίθα που κάνει τον αναγνώστη να σταματήσει. Δεν είναι απλή υπόθεση. Χρειάζεται γνώση, εμπειρία, φαντασία, πολύ καλά ελληνικά και, πάνω απ’ όλα, δημοσιογραφική κρίση.
Και ποιος είναι ο άνθρωπος που αναλαμβάνει αυτή την ευθύνη; Ο συντάκτης ύλης. Μια ειδικότητα που ο αναγνώστης των εφημερίδων σπανίως γνωρίζει, παρότι συναντά καθημερινά το αποτέλεσμα της δουλειάς της. Ξέρει τον ρεπόρτερ, τον αρθρογράφο, τον σχολιαστή. Δεν γνωρίζει, όμως, πάντα εκείνον που αξιολογεί την ύλη, ιεραρχεί τα θέματα, επιμελείται τα κείμενα, αποφασίζει τη θέση τους στη σελίδα, τα οπτικοποιεί και, βεβαίως, τους δίνει τίτλο.
Ο Δημήτρης Κουμπιάς, έμπειρος δημοσιογράφος, έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της επαγγελματικής του διαδρομής σε αυτόν τον απαιτητικό και συχνά αθέατο ρόλο.
Μέσα από την ιστοσελίδα του, syntaktisylis.gr, επιχειρεί να φωτίσει μια ειδικότητα που είναι κομβική για τη λειτουργία των εφημερίδων. Με το βιβλίο του «Ο Συντάκτης Ύλης» αναδεικνύει, επίσης, τη σημασία μιας δουλειάς που απαιτεί συνδυασμό γνώσεων, εμπειρίας και ιδιαίτερης γλωσσικής ευαισθησίας.
Ο συντάκτης ύλης δεν είναι εκείνος που βρίσκει έναν έξυπνο τίτλο. Είναι εκείνος που πρέπει να καταλάβει τι αξίζει να αναδειχθεί, τι πρέπει να περιοριστεί και πώς θα παρουσιαστεί το σύνολο της πληροφορίας στον αναγνώστη. Είναι ο άνθρωπος που καλείται να συμπυκνώσει σε λίγες λέξεις το νόημα ενός ολόκληρου κειμένου. Και αυτό δεν είναι μόνο τεχνική. Είναι ευθύνη.
Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, στον προβληματισμό του Βραϊμάκη.
Μικρό ή μεγάλο κείμενο; Μονόστηλο ή σεντόνι;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν αριθμό λέξεων. Βρίσκεται στην ποιότητα. Στην ικανότητα να λες όσα πρέπει, με τον τρόπο που πρέπει, χωρίς περιττές λέξεις αλλά και χωρίς εκπτώσεις στην ουσία.
Τελικά, είτε γράφουμε εκατό, είτε χίλιες λέξεις, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι κάθε λέξη έχει το βάρος της.
Ο δημοσιογράφος έχει την ευθύνη όσων γράφει. Ο συντάκτης ύλης έχει επιπλέον την ευθύνη του τρόπου με τον οποίο θα τα παρουσιάσει. Και οι δύο υπηρετούν τον ίδιο σκοπό, την ενημέρωση του αναγνώστη.
Οι λέξεις είναι εργαλεία γραφής, είναι εργαλεία σκέψης, επικοινωνίας και επιρροής. Και η σωστή χρήση τους είναι, πάνω απ’ όλα, ζήτημα ευθύνης.