Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΘΥΑ
Ένα από εκείνα που απολαμβάνω στην Άνδρο είναι το πολύ καλό κρέας. Θυμάμαι, στην Αθήνα, να αλλάζω κατά καιρούς κρεοπωλεία και σπανίως να είμαι ικανοποιημένος. Εδώ ό,τι έχω πάρει είναι άριστης ποιότητας. Και, κυρίως, δοσμένο με χαμόγελο. Έτσι λοιπόν σήμερα απόλαυσα μπιφτέκια με μια αγγουροντομάτα. Και καθώς συμβαίνουν πολλά, όταν έπλαθα τα μπιφτέκια σκέφτηκα πώς έχω περάσει από τη μηχανή του κιμά.
Ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης να με εικονίζει δακτυλοδεικτούμενο με τον δήμαρχο. Άλλο μέλος της αντιπολίτευσης να με εγκαλεί κατ επανάληψη. Ιδιώτης να δημοσιεύει μέχρι τη σύμβασή μου, θέλοντας να αποδείξει δεν ξέρω τι. Και δεν είναι η πρώτη φορά. Συμβαίνει κατά καιρούς. Ας είναι καλά οι άνθρωποι τη δουλειά τους νομίζουν ότι κάνουν έτσι. Όλα αυτά, όμως, δεν αφορούν την πλειονότητα των Ανδριωτών και εν πολλοίς δεν αφορούν και μένα. Και, βεβαίως, καμιά όρεξη δεν έχω να συμμετέχω σε αντιπαραθέσεις. Είναι εντελώς άλλο το ιδεολόγημά μου για τη ζωή και το έχω εκθέσει κατά καιρούς με διάφορους τρόπους. Έχω τη διάκριση των σπουδαίων από τα επουσιώδη. Αλλά…
Σε περιόδους έντασης, ο δημόσιος λόγος συχνά εγκαταλείπει την ουσία και επιλέγει την υπερβολή. Η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται εύκολα σε προσωπική στοχοποίηση και η διαφωνία σε απόπειρα απαξίωσης. Τα πρόσφατα κείμενα που με αφορούν εντάσσονται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Θα μπορούσε να είναι μια συμβολή στον διάλογο και όχι μια προσπάθεια να τεθεί ένα πρόσωπο, ένας υπάλληλος στη μηχανή του κιμά. Για να πληγεί ο ίδιος; Για να πληγεί ο δήμαρχος; Για να αλλάξει η εκλογική εικόνα; Για να περνάει η ώρα; Γιατί;
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Ο δημόσιος λόγος, όταν ασκείται επώνυμα, υπόκειται σε κρίση. Και αυτό είναι απολύτως θεμιτό. Όμως άλλο η κριτική και άλλο η κατασκευή εντυπώσεων μέσω υπαινιγμών, διαστρεβλώσεων και προσωπικών αιχμών. Όταν η συζήτηση μετατοπίζεται από τα γεγονότα στις προθέσεις και από τα επιχειρήματα στους χαρακτηρισμούς, τότε δεν υπηρετείται ούτε η ενημέρωση ούτε η δημοκρατία.
Κατηγορούμαι, μεταξύ άλλων, ότι λειτουργώ εκτός θεσμικού ρόλου, ότι υπερασπίζομαι πρόσωπα αντί θεσμών και ότι παρεμβαίνω με σκοπιμότητα. Είναι μια ενδιαφέρουσα ανάγνωση, όχι όμως και ακριβής. Η ιδιότητά μου είναι γνωστή και σαφής. Η επαγγελματική μου δραστηριότητα επίσης. Αυτό που φαίνεται να ενοχλεί δεν είναι η θέση μου, αλλά το γεγονός ότι εκφράζω θετική άποψη για το νησί. Και μια σημείωση εδώ για τους επικριτές. Άλλο πράγμα είναι κάνω κριτική στον δήμαρχο, άλλο πράγμα είναι απαξιώνω το νησί μου, πλήττοντας τον δήμαρχο.
Και εδώ τίθεται το εύλογο ερώτημα, από πότε η διατύπωση άποψης απαιτεί άδεια; Από πότε η δημοσιογραφική γραφή οφείλει να εγκρίνεται εκ των προτέρων; Δεν γνώριζα επίσης ότι χρειάζομαι και… βίζα για τη διάρκεια παραμονής στην Άνδρο. Ούτε ότι θα πρέπει να λαμβάνω άδεια για το τι, πώς και πού θα γράφω. Ήμαρτον, μέρα που είναι.
Η ουσία, ωστόσο, βρίσκεται αλλού. Στην προσπάθεια να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι κάθε τοποθέτηση που δεν συντάσσεται με μια συγκεκριμένη αφήγηση είναι αυτομάτως ύποπτη ή καθοδηγούμενη. Πρόκειται για μια επικίνδυνη λογική, διότι οδηγεί σε έναν ιδιότυπο αποκλεισμό. Είτε συμφωνείς, είτε στοχοποιείσαι.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επίκληση της θεσμικότητας. Μια έννοια που χρησιμοποιείται επιλεκτικά. Όταν ο δημόσιος λόγος στρέφεται προσωπικά κατά πολιτών, τότε η θεσμικότητα σιωπά. Όταν όμως κάποιος απαντά ή διατυπώνει διαφορετική άποψη, τότε ξαφνικά ανακαλύπτεται η ανάγκη προστασίας της. Αυτή η επιλεκτική ευαισθησία δεν ενισχύει τους θεσμούς, τους αποδυναμώνει.
Αναφέρεται επίσης ότι η παρουσία μου στο νησί είναι πρόσφατη, σχεδόν παροδική. Είναι ένα επιχείρημα που, αν μη τι άλλο, προκαλεί απορία. Από πότε η χρονική διάρκεια κατοικίας αποτελεί προϋπόθεση συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο; Η Άνδρος δεν είναι κλειστός κύκλος ούτε προνόμιο λίγων. Είναι ένας ζωντανός τόπος που διαμορφώνεται από όσους ζουν, εργάζονται και ενδιαφέρονται γι’ αυτόν, ανεξαρτήτως προϋπηρεσίας.
Η κριτική που μου ασκείται αγγίζει και το περιεχόμενο των παρεμβάσεών μου. Ότι δήθεν αποφεύγω την ουσία και καταφεύγω σε ρητορικά σχήματα. Είναι μια άποψη που μπορεί να διατυπωθεί, αλλά δεν τεκμηριώνεται. Διότι, στην πραγματικότητα, το βασικό ζητούμενο παραμένει. Κι αυτό είναι ένα. Πώς αντιμετωπίζονται τα προβλήματα, πώς προοδεύει ο τόπος.
Αντί αυτού, επιλέγεται μια διαφορετική διαδρομή. Η μετατροπή της διαφωνίας σε προσωπική αντιπαράθεση. Η απόδοση προθέσεων χωρίς αποδείξεις. Η δημιουργία ενός αφηγήματος στο οποίο κάποιοι εμφανίζονται ως υπερασπιστές και κάποιοι άλλοι ως υπονομευτές. Είναι μια απλοϊκή προσέγγιση που δεν αντέχει σε σοβαρή ανάλυση.
Σε κάθε περίπτωση, δεν προτίθεμαι να ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο. Ούτε να απαντήσω με τους ίδιους όρους. Ο δημόσιος λόγος απαιτεί νηφαλιότητα, τεκμηρίωση και, κυρίως, σεβασμό. Όχι μόνο προς τους θεσμούς, αλλά και προς τους ανθρώπους. Η δημοσιογραφία, άλλωστε, δεν είναι εργαλείο εξυπηρέτησης ούτε πεδίο προσωπικών αντιπαραθέσεων. Είναι χώρος καταγραφής, ερμηνείας και, όταν χρειάζεται, κριτικής. Όποιος επιχειρεί να την περιορίσει σε προκαθορισμένα πλαίσια, στην ουσία επιδιώκει να περιορίσει τον ίδιο τον διάλογο.
Και κάτι ακόμη. Η έννοια της λαϊκής βούλησης δεν μπορεί να χρησιμοποιείται κατά το δοκούν. Οι πολίτες δεν είναι αριθμοί ούτε εργαλεία. Η συμμετοχή τους είναι πολύτιμη, αλλά δεν μπορεί να μετατρέπεται σε επιχείρημα αποκλεισμού ή σε μέσο νομιμοποίησης προσωπικών επιθέσεων. Το πρόβλημα, προφανώς, δεν είναι η διαφωνία. Είναι η αδυναμία αποδοχής της. Σε μια ώριμη δημοκρατία, η ύπαρξη διαφορετικών απόψεων δεν αποτελεί απειλή, αποτελεί προϋπόθεση. Και όσοι πραγματικά ενδιαφέρονται για τον τόπο, οφείλουν να το αναγνωρίζουν.
Κλείνοντας θέλω να σημειώσω ακόμα μια φορά κάτι που έχω γράψει πολλές φορές. Και, πράγματι, ο δήμαρχος στον απολογισμό του παρέλειψε το πιο μεγάλο έργο που έχει ανάγκη η Άνδρος, την ενότητα. Ίσως γιατί αυτό είναι δουλειά όλων.
ΥΓ: Είναι αρχή μου να μην σχολιάζω συναδέλφους…
Γ.Β.